Gaziantep baklavasını ayırt eden tek bir malzeme değil; ince açılan yufkanın, Antep fıstığının, sade yağın ve şerbetin ustalıkla bir araya gelmesidir. Ürünün coğrafi işaret tescili de bu adı taşıyan baklavanın belirlenmiş üretim ölçütlerine dayanmasını amaçlar. Ancak baklavanın geçmişi, bugün en çok bilinen fıstıklı çeşitten ibaret değildir.
Gaziantep baklavasını farklı kılan nedir?
Antep baklavasında yufkalar tek tek ve nişasta kullanılarak açılır. Üretimde sade yağ ve birinci sınıf Antep fıstığı öne çıkar; şerbetin miktarı ve baklavayla dengesi de sonucun önemli bir parçasıdır. Bu aşamaların her biri, hamurun ince ve katmanlı yapısından lezzetin bütünlüğüne kadar ürünü etkiler.
Bu nedenle baklava kalitesini yalnızca fıstığın bol olmasıyla açıklamak eksik kalır. Malzeme seçimi kadar yufka açma becerisi, yağın kullanımı ve şerbet dengesi de belirleyicidir. Gaziantep mutfağının şerbetli ve fıstıklı tatlılarıyla ilişkisini Gaziantep tatlılarında şerbet ve fıstık üzerinden de keşfedebilirsiniz.

Baklavanın tarihi: Cevizden fıstığa değişen tercih
Gaziantep’te baklavacılığın kökleri 19. yüzyılda kebapçı ve helvacı esnafına uzanır. 20. yüzyıldan itibaren baklava için ayrı imalathane ve dükkânların yaygınlaşmasıyla zanaat daha bağımsız bir üretim alanına dönüştü.
Baklavanın geçmişte de daima fıstıklı olduğu düşüncesi tarihsel araştırmalar ve eski ustalarla yapılan görüşmelerle örtüşmez. Bu kaynaklara göre 1970’lerin ortalarına kadar cevizli baklava daha yaygındı; ardından kaymaklı çeşitler geliyordu. Fıstıklı baklava ise o dönemde üçüncü sıradaydı. Bugün fıstığın baskın olması, bu tercihin tarih boyunca değişmeden kaldığı anlamına gelmiyor.
Güllü ailesinin baklavacılık geleneği 1843’e kadar izleniyor. Mustafa Güllü, 1949’da Karaköy’de açtığı dükkânla aile geleneğini İstanbul’a taşıdı. Bu örnek, baklavanın Gaziantep’teki zanaat çevrelerinden başka kentlere uzanan yolculuğunun parçalarından biri.
Coğrafi işaret tescili neyi ifade ediyor?
Gaziantep Sanayi Odası’nın (GSO) yürüttüğü Antep Baklavası tescili 2007’de Türk Patent Enstitüsü’nden alındı. Ürün 2013’te Avrupa Birliği coğrafi işaret tescili kazandı. Coğrafi işaret, ürünün belirli bir yerle kurduğu bağı ve adını kullanırken gözetilmesi gereken üretim ölçütlerini tanımlar.
GSO’nun açıklamasına göre, tescil kriterlerine uymayan üreticiler “Antep Baklavası” veya “Gaziantep Baklavası” adlarını kullanamaz; üretim belirlenen ölçütler doğrultusunda denetlenir. Bu ölçütler yufkanın açılmasından kullanılan sade yağa ve Antep fıstığına, şerbet dengesine kadar üretimin farklı aşamalarını kapsar. Tescilin işlevi, adın yöreyle bağını korumanın yanında bu üretim özelliklerinin sürdürülmesini sağlamaktır.
GSO’nun Antep Baklavası için belirlediği mahreç işareti kriterleri, genel Türk Baklavası standardıyla aynı kapsamda değerlendirilmemelidir: biri belirli bir yöreyle ilişkilendirilen ürüne, diğeri daha genel bir standarda odaklanır.

Baklava seçerken hangi özelliklere bakmalı?
Bir baklavanın Antep adıyla sunulması, tek başına bütün kalite özelliklerini gözle görülür biçimde kanıtlamaz. Ürünün tescilli adla satılıp satılmadığını ve üreticinin tescil ölçütlerine uygunluğunu değerlendirmek için malzeme ve üretim bilgisi önem taşır. Lezzet açısından ise ince açılmış yufka, sade yağ, nitelikli Antep fıstığı ve birbirini bastırmayan şerbet dengesi birlikte düşünülmeli; baklavanın fıstıklı olması tarihsel geleneğin tek biçimi sanılmamalıdır.




Leave a Comment